Reflectie

Reflectie is gericht op het leren en ontwikkelen van de professional zelf. Het gaat dus niet om het bedenken hoe je het beste in de casus kunt handelen, maar om zelfonderzoek en het verkrijgen van inzicht. Het gaat om jóuw vraag, dilemma en worsteling. Je stelt jezelf vragen, je bevraagt je collega’s over hoe je aan het werk bent, hoe je denkt, hoe je handelt en waarom.

Het doel van reflectie is dat er een proces op gang komt dat het leren van de werkervaringen op gang brengt en bevordert. Er zijn verschillende reflectiemodellen in omloop die helpen om stapsgewijs te reflecteren op een bepaalde handeling of ervaring. Deze stappen maken jouw gedachten, gevoelens en handelen expliciet en brengen een blijvend leerproces op gang.

Reflectievormen

Er zijn tal van manieren om te komen tot reflectie. Om je op weg te helpen noemen we hieronder enkele voorbeelden.

Begeleide intervisie
Vorm van intercollegiale toetsing waarin sprake is van geregelde samenkomsten en een systematische aanpak van de reflectie op het professioneel handelen van de betrokkenen op basis van gelijkwaardigheid.

Intercollegiale intervisie
Vorm van intercollegiale toetsing waarin sprake is van geregelde samenkomsten en een systematische aanpak van de reflectie op het professioneel handelen van de betrokkenen op basis van gelijkwaardigheid.

Supervisie
Supervisie is een persoonlijk leerproces van de supervisant onder begeleiding van een supervisor. De supervisant wordt tijdens supervisiebijeenkomsten gestimuleerd tot reflectie op eigen leerproces en op eigen professioneel handelen, waarbij persoonlijke ontwikkeling en werkervaring elkaar direct en wederzijds beïnvloeden.

Zie hier nog meer vormen van reflectie

Ethische commissie/casuïstiekcommissie
Multidisciplinaire bijeenkomst waarin de verschillende perspectieven worden belicht, om tot afwegingen te komen die de grondslag vormen voor de verdere beleidsvoering in de casuïstiek.

Methodische leerbijeenkomst
Dit is een intercollegiaal overleg, waarbij sprake is van geregelde samenkomsten en een gestructureerde aanpak van de reflectie op het professioneel handelen van de betrokkenen op basis van gelijkwaardigheid.

Moreel beraad
Het moreel beraad is een gestructureerde vorm van met elkaar verkennen van ethische kwesties of vraagstellingen uit het dagelijks werk waarvoor geen eenduidige oplossing is en sprake is van botsende waarden of belangen. Centraal staat de aandacht voor achterliggende (beroeps)waarden en normen en de vraag hoe het beroepsmatig handelen daarmee kan worden verantwoord.

Verdiepingsbijeenkomsten n.a.v. methodiektrainingen
Begeleide bijeenkomsten door inhoudelijke experts over een (recent) gevolgde methodiektraining. In de bijeenkomst legt de inbrenger de eigen casus naast de meetlat van de methodiek. De deelnemers bevragen elkaar en de inbrenger over de methodiek. Wat heb je gedaan? Wat zou je kunnen doen en waarom?

Video Interactie Begeleiding
VIB is een vorm van begeleide intervisie waarbij aan de hand van praktijkcasussen die door professionals zijn gefilmd, op een systematische wijze gereflecteerd wordt op het professioneel handelen van de betrokkenen op basis van gelijkwaardigheid.

Consultatie
Consultatie is een begeleidingsvorm waarbij er een gerichte vraag of werkprobleem aan de orde wordt gesteld door een medewerker. Meedenken met en vragen stellen over een probleem/dilemma waarbij de medewerker naar zichzelf kijkt en daarbij het eigen handelen overdenkt.

Teambegeleiding
Teambegeleiding is een begeleidingsvorm die gericht is op samenwerking. Ieder teamlid kijkt naar zichzelf in de samenwerking met zijn/haar teamleden t.b.v. de teamdoelen en de inhoud van het werk. De begeleiding stimuleert tot reflectie op eigen handelen in de samenwerking. Ieder teamlid wordt zich bewust van zijn/haar invloed op de teamsamenwerking, waarbij persoonlijke ontwikkeling en teamontwikkeling centraal staat.

Dialoog in autonomie
In een dialoog waar bij het niet gaat om expliciet stellingnames (discussie) maar vooral het zoeken naar verbinding in de meningen en opties en waarbij de lijnverantwoordelijke(n) een duidelijke coachende en ontvangende/ondersteunende rol heeft. Een kenmerk van dit overleg is juist de betrokkenheid van de lijnverantwoordelijke(n), maar wel met een andere rol!

Methodische werkbegeleiding
MWB is een combinatie van:

  • Reflectie: binnen de MWB wordt ruimte geboden om op een gestructureerde manier de reflectie te begeleiden.
  • Methodiek: De pijler methodiek is het versterken en vergroten van vaardigheden welke medewerkers nodig hebben om hun werk professioneel uit te voeren. Dit kan vormgegeven worden door het trainen van nieuwe vaardigheden of verfijnen van bestaande vaardigheden.
  • Casuïstiekbespreking: Wanneer een hulpverlener een cliëntgerichte vraag inbrengt, leert het team de cliënt kennen door de ogen van de hulpverlener. De wijze waarop de hulpverlener zijn cliënt beschrijft, is bepalend in de uiteindelijke uitwerking van de vraag.

Werkgerichte coaching
Intercollegiale begeleiding, leren van elkaar, waarin sprake is van geregelde samenkomsten en een systematische aanpak van de reflectie op het professioneel handelen van de betrokkenen op basis van gelijkwaardigheid.

Reflectie uploaden

Als jeugd- en gezinsprofessional dien je in je portfolio (in Mijn SKJ) te kunnen aantonen dat je daadwerkelijk hebt gereflecteerd. Je verklaart dat je hebt deelgenomen aan reflectieactiviteiten. Dit kan op de volgende manieren:

  1. Reflectieverklaring
  2. Reflectieformat (nieuw)
  3. Drie dimensies

Als je bent ingelogd in Mijn SKJ, klik je in het linker menu op Herregistratie, en daarna op de button + Reflectie. Je kunt vervolgens je reflectie activiteit uploaden volgens een van de drie bovengenoemde manieren.

 

Welke reflectie-invoermogelijkheid kies ik?

Als de reflectie wordt begeleid door een supervisor die geregistreerd is in het supervisorenregister van LVSC, NIP, NVO of NVRG dan kun je een ondertekende verklaring van je supervisor uploaden.
Als je geen reflectieverklaring hebt, dan kun je kiezen of je per reflectieserie of periode een reflectieformat upload of de drie dimensies invult. Je bent er dus vrij in om te kiezen.
Het invoeren van de drie dimensies kan nadat een reflectieserie is afgerond. Vind je het invullen van de drie dimensies Technisch instrumenteel, Normatief en Persoonlijk lastig? Gebruik dan het reflectieformat.

Wanneer voer ik mijn reflectieactiviteiten in?

We adviseren je om regelmatig (bijvoorbeeld 1x per jaar) de gevolgde reflectie in je dossier te uploaden. Ook als je van baan verandert of een andere functie krijgt is het handig om op dat moment de gevolgde reflectie in te voeren.

Reflectieformat

Je reflectietraject – nog los van de vormen die je gebruikt – start met het formuleren van leervragen. Je leervragen kunnen voortkomen uit:

  1. concrete ervaringen uit de praktijk
  2. zelfonderzoek en kritische zelfreflectie
  3. het vragen van feedback aan cliënten, collega’s en leidinggevenden.
    Let op: feedback vragen is geen klanttevredenheidsonderzoek. Het uitgangspunt blijft de eigen beroepshouding.

Om je eigen leerproces te structureren, is het van belang een plan te maken – een routekaart – waarin je leervragen staan en hoe je aan die leervragen gaat werken.

Een reflectieformat bestaat uit drie onderdelen

  • De leervraag/leervragen die ik voor mezelf heb geformuleerd is/zijn:
  • In hoeverre hebben de ingediende activiteiten geleid tot het behalen van deze leervraag/leervragen?
  • Eventueel: Het leerdoel/de leerdoelen waarop ik mij in de komende periode wil richten, is/zijn:

Als je op deze gestructureerde wijze werkt, kun je voor je (gehele) herregistratie dit format met de drie onderdelen invoeren. De periode, het aantal reflectievormen en het aantal reflectieseries die behoren bij dit reflectieformat mag je zelf bepalen aan de hand van jouw leervragen.

Het reflectieformat vind je in Mijn SKJ, of klik op de button hieronder.

DOWNLOAD REFLECTIEFORMAT

De drie dimensies

Tijdens reflectie moeten de drie verschillende dimensies van professionaliteit in samenhang met elkaar aan bod komen (tenzij je gebruik maakt van het reflectieformat).

De dimensies zijn:

Technisch instrumenteel
Hoe kies ik in een situatie de specifieke kennis, methoden, technieken en richtlijnen? Op welke manier pas ik deze toe in concrete situaties? Op welke manier gebruik ik kennis, methodieken, richtlijnen en instrumenten om mijn handelen te onderbouwen? Ben ik hiaten tegengekomen in mijn kennis of de toepassing daarvan? Hoe ben ik vervolgens omgegaan met die hiaten?

Normatief
Ben ik mij over het algemeen bewust van de normatieve dimensie van mijn handelen? Heb ik voldoende oog voor de morele aspecten van een situatie? Als ik nadenk over de morele aspecten in een casus, in hoeverre spelen mijn eigen normen en waarden dan een rol? En op welke manier kom ik de normen en waarden van andere betrokkenen op het spoor? Hoe onderbouw ik mijn handelen in termen van normen en waarden? En op welke manier integreer ik de beroepsethische normen (beroepscode) in mijn handelen?

Persoonlijk
Wie ben ik als persoon in de professionele relatie? Doe ik mijn werk op een manier die bij mij past? Op welke manier spelen mijn eigen ervaringen en overtuigingen een rol bij mijn handelen? Hoe bewaak ik de grenzen tussen mijn professionele handelen en persoonlijke betrokkenheid, ervaringen, waarden? Hoe ga ik om met de spanningsvelden die hierbij optreden?

Wij adviseren om na het afronden van een reflectieserie met een van de reflectievormen de reflectie in te voeren met behulp van de handleiding.